DIŞİŞLERİ BAKANI MEVLÜT ÇAVUŞOĞLU: DÜNYA EKONOMİSİNİN MERKEZİ HIZLA DOĞUYA KAYIYOR. "Tüm Asya bölgesinin özellikle Uzak Doğu bölgesinin küresel ölçekte yükselmeye devam etmekte olduğunu görüyoruz. Bazı uzmanların tespitine göre ekonominin gücü yılda 140 kilometre hızla Batı'dan Doğu'ya kayıyor.


93.Yıl Önce Türk Ordusu Bakü´deydi.

gundem.be

15 Eylül Bakü`nün Kurtuluşu

15 Eylül 1918 Tarihinde Nuri Paşa komutanlığındaki Kafkas İslam Ordusu tarafından Bakü`nün düşman işgalinden kurtuluşunun 93.yıl dönümü.

Bugün - Bakü'nün Kurtuluş Günü

15 Eylül - Bakü'nün İşgalden Kurtulduğu Gün! Bugün, aynı zamanda bugünkü Azerbaycan Cumhuriyeti'nin varlığının en önemli tarihi temellerinden birisinin atıldığı gündür. Bu günkü Azerbaycan'ın iç ve dış politikası, ekonomisi, kültürü ve ülkemizin hayatı ile ilgili diğer önemli konular Bakü ile, Hazar ile, doğal kaynaklar ile ne kadar alakalıysa, demek Bakü'nün düşman işgalinden kurtarılması, sadece başkentimiz olması, aynı zamanda bir Azerbaycan şehri olarak kalması ile de o kadar bağlıdır. Peki bu olay hangi koşullarda ve nasıl gelişti?

Tarihi Koşullar

20. yüzyılın başları tarihe Birinci Dünya Savaşı'nın yaşandığı, Çarlık Rusyası'nın dağıldığı ve kısa bir süre sonra SSCB'nin kurulduğu, bununla da ideolojik kutuplaşmanın başladığı yıllar olarak geçti. Bu süreçte Azerbaycan tarihinin hem en kanlı, hem de en şanlı yılları yaşandı. Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarına doğru Osmanlı Devleti'nde ve Çar Rusyası'nda hem idelojik değişiklik, hem de parçalanma süreci başlamıştı. Bu dönemde Kafkasya'da milli hareketlerin güçlenmesine paralel olarak bölgede merkezi yönetimin zayıflaması ve bölgeyi kontrolünde tutmaya çalışan çeşitli güçlerin farklı politikaları kanlı günlerin yaşanmasına neden olmuştu. Rusya İmparatorluğu'ndan ayrılmaya çalışan Kafkas halklarının ortak devlet kurma arzuları çeşitli güçlerin bölgeyi kontrol altında tutmak için özellikle Ermeni örgütlerinin yardımından yararlanma çabaları ve Ermenilerin "Büyük Ermenistan" hayali doğrultusunda hiçbir kural tanımadan herkesle ve her türlü işbirliğine gitmeleri yüzünden başarıya ulaşmadı. Anadolu'nun doğusunda, Kafkasya, Güney Azerbaycan'ın çeşitli yerlerinde Türkler katliama maruz kaldılar.

Azerbaycan tarihine bu dönem bir yandan Azerbaycan Halk Cumhuriyeti'nin (AHC) kurulma süreci, bir yandan Bakü'de, Şamahı`da, Karabağ'da, Urmiye`de, Nahçıvan'da, Muğanda Ermeni çeteleri ve onların destekçileri tarafından büyük katliamların gerçekleştirilmesi dönemi olarak geçti. 1918 yılının özellikle Mart ayında Ermeniler tarafından gerçekleştirilen katliamlarda en vahşi olaylar yaşandı. Sadece Revan Hanlığı coğrafyasında 197 köy yıkılmış, 100 binden fazla Azerbaycan Türkü ya öldürülmüş ya da başka ilçelere kaçmak zorunda bırakılmıştı. Bakü guberniyasında 33 yerleşim birimi tamamen, 196 yerleşim birimi ise ciddi derecede yıkıma maruz kalmıştı. Bakü ve çevresindeki yerleşim yerlerine saldırılardan sonra Bakü Sovyeti daha çok Ermenilerden oluşan çetelerini Gence`ye saldırıya hazırlıyordu. 1918 yılının Mayıs ayının 28-de ise AHC ilan edildi.

Aynı dönemde Anadolu Türkleri de zor durumdaydı. Birinci Dünya Savaşı'nda yenilmesinin Osmanlı için sonuçları ağır oldu. Anadolu`daki Türk devleti ve belki de Türk varlığı tehdit altındaydı. Ama tıpkı zor durumda olmasına rağmen Çanakkale`ye yardıma giden Azerbaycan Türkleri gibi, Anadolu Türkleri de kendileri yaşamsal tehlikeye maruz kalmalarına rağmen Kafkasya'daki ve Türkistan'daki kardeşlerini unutmadı, onların bağımsızlığı için elinden geleni yaptı.

Kafkas İslam Ordusu'nun Oluşması

Rus esaretinden kurtulup Türkiye'ye geçen Avustralyalı bir subay 1917 Aralık 29 6. Ordunun Komutanı Halil Paşa ile görüşerek Kafkasya'daki duruma ilişkin olarak kendisine bilgi vermişti. Halil Paşa o subayı Enver Paşa ile de görüştürmüştü. Avusturyalı subay ile görüşmeden sonra Enver Paşa`da hem Kafkasya'daki din ve kan kardeşlerinin onlara duyduğu ihtiyaç, hem de bölgedeki mevcut ortamın yardım etmek için uygun olduğu konusunda ciddi kanaat oluştu. Bu amaçla bu sırada Libya'dan İstanbul'a gelen kardeşi Nuri Killigil (Nuri Paşa) ve Şevket beyi Azerbaycan ve Dağıstan`a göndermek, Azerbaycan'daki kardeşlerini kurtarmak için ordu kurmak kararını verdi.

Enver Paşa 1918 yılının başlarından itibaren Kafkasya'daki Türk ve Müslüman halkı korumak, Bakü'yü işgalden kurtarmak için bir ordu kurulması yönünde çalışmalara başladı. Kurulacak ordunun yerel ordu olarak varlığını sürdürmesi planlanıyordu. Ancak bu planın uzun zaman alacağını gördüğü için (çünkü Çarlık Rusyası döneminde Azerbaycan'ın askeri birlikleri yoktu. Çarlık Rusya'sından Azerbaycan'a sadece 300 civarında iyi eğitim almış subay kadroları kalmıştı. Ama küçük subay kadrosu olmadan onlar genel ordu için yetmiyordu. Osmanlı Ordusu gelmeden önce Gence'de subay okulunun ilk sınıfı oluşmuştur. Ama Osmanlı ordusu bunu daha da geliştirdi ve subay yardımcısı okulu şeklinde kurdu.) Azerbaycan'a Türk askeri birliklerini göndermeye karar verdi. Nuri Paşa komutasında özel askeri birlik oluşturuldu. Heyet 8 Mayıs 1918`de Tebriz'e geldi. Yol boyu birkaç yerde (özellikle Urmiye`de) Ermeni katliamlarının önlenmesi için çarpışmalar yaşanmıştı. Heyet 20 Mayıs`ta Aras nehrini geçerek Zengezur`a ulaştı. Nuri Paşa bu bölgedeki Ermeni katliamları karşısında dehşete kapılmıştı. Subaylarından bir bölümünü bu bölgede bıraktı, birkaçını ise Nahçıvan bölgesine gönderdi. 24 Mayıs`ta Yevlah`a, 25 Mayıs`ta ise Gence'ye ulaştılar. Burda ordunun yapısında bazı değişiklikler yapıldı. Kafkas İslam Ordusu ayak bastığı her yerde Azerbaycan halkının büyük sevgisi ile karşılaştı.

4 Haziran`da Osmanlı Devleti ile AHC arasında dostluk anlaşması imzalandı. Anlaşma diğer hususların yanı sıra Azerbaycan'a askeri yardım gösterilmesini de öngörüyordu. Enver Paşa ile Mehmet Emin Resulzade arasındaki görüşmede Azerbaycan'a ilk yardım olarak 2 milyon Türk Lirası tutarında borç verilmesi de karara bağlandı.

Bu sözleşmenin ardından 9. Ordunun 5. Kafkas Fırkası (Tümeni) Gümrü`ye, oradan Gazah`a ve nihayet Gence'ye geldi. Bu ordu ve onlara katılan Azerbaycanlı gönüllülerden oluşan Kafkas İslam Ordusu kuruldu. Kafkas İslam Ordusu'na Nuri Paşa başkanlık ediyordu. Özel olarak 5. Kafkas Fırkası Mürsel Paşa'nın kumandanlığına geçti ve ordu güçlendirildi. Kafkas İslam Ordusu belli örgütlenme ve hazırlıklardan sonra Azerbaycan'ın AHC'nın kontrolünde olmayan çeşitli şehirlerinin, özellikle Bakü'nün kurtarılması için girişimlere başladı. Göyçay, Salyan, Ağsu, Kürdemir, Ağrı ve Şamahı`da ağır çatışmalar yaşandı. Ağustos'tan itibaren Bakü yakınlarında savaşlar başladı.

Aslında Bakü'nün kurtuluşundan önce askeri-diplomatik ortam daha da ağırlaşmıştı. 27 Ağustos'ta Almanlarla Ruslar arasında imzalanan Brest-Litovsk anlaşması hem de Türk ordusunun Bakü'ye girişinin önlenmesi (karşılığında Rusya Almanlara Bakü petrolünden pay verecekti) amacını gütmekteydi. Bakü'deki Ermeni-Rus askeri birliklerinin yardımına İngilizler de çağrılmıştı. Ancak tüm bunlar Bakü'nün işgalden kurtarılmasını önleyemeyecekti.

14 Eylül`de Bakü çevresindeki savaşlarının 40. Günü yaşanıyordu. Kafkas İslam Ordusu 14 Eylül'ü 15 Eylül'e bağlayan gece kritik saldırıya geçti. Saldırılara dayanamayan İngiliz askerleri şehri terk etti. 15 Eylül'de ise artık Bakü düşman işgalinden tamamen kurtarılmıştı. Birliklerin genel yönetimi Nuri Paşa tarafından yapılsa da, son askeri operasyonlar doğrudan Mürsel Paşa komutasında gerçekleştirilmişti. Mürsel Paşa bu kahramanlığı nedeniyle "Bakü" soyadını almış ve tarihe "Mürsel Bakü" gibi geçmişti.

Savaşlarda Azerbaycan Türkleri ile beraber Anadolu'nun çeşitli yerlerinden, hatta Doğu Avrupa'dan, Kerkük'ten ve dünyanın diğer yerlerinden gönüllü olarak Azerbaycan'a yardıma gelmiş yaklaşık 1300 Türk asker ve subayı şehit olmuştu. Bu olay tarihe sadece Azerbaycan'ın başkentinin kurtuluş günü olarak değil, hem de Türk dayanışmasının önemli bir örneği olarak geçmişti.

Kahramanların sonraki hayatları:

Azerbaycan'a kardeş yardımına gelen asker ve subayların geri dönmeyen kısmı sonraları Sovyet yönetimi tarafından idam veya gürgün edildiler. Azerbaycan'ı terk edenler de bazen bunun bedelini ödemek zorunda kaldılar.

O dönemde İstanbul'da İşgal İdaresi kuran İngilizler, 1919 yılı 15 Ocak da 9 Türk askerinin yakalanmasına ilişkin karar çıkardılar. Bunlar arasında Nuri Paşa ve Mürsel Paşa da vardı. Mürsel Paşa bu karardan bir süre sonra 20 Nisan 1919`da Batum`da tutuklanarak Malta adasına sürgün edildi. O, 1 Kasım 1921 yılında sürgünden döndükten sonra Anadolu'daki İstiklal Savaşına katıldı ve birçok şehrin kurtuluşunu yönetti. Sonraki yıllarda defalarca milletvekili seçilen Mürsel Paşa 1945 yılında vefat eti.

Nuri Paşa uzun süre Almanya'da yaşadıktan sonra 1938 yılında İstanbul'a geldi ve silah fabrikası kurdu. Ama Türk Dünyasının birleşmesiyle ilgili görüşlerini ve çabalarını da sürdürdü. Hatta iddialara göre bazı bölgelere silah da göndermeye başlamıştı. 2 Mart 1949`da silah fabrikasındaki patlama sonucunda vefat etti. Patlamanın terör eylemi olduğu iddia edildi.

Enver Paşa Birinci Dünya Savaşı'nı kaybettikten sonra 1918 Kasımında Anadolu'yu terk edip Türkistan'ın çeşitli bölgelerinde özgürlük mücadelelerine katıldı ve liderlik yaptı. 4 Ağustos 1922 yılında Pamir Dağı eteklerinde çarpışma sırasında şehit oldu.

Aziz kahramanlarin ruhlari sad mekanlari cennet olsun.

http://www.youtube.com/watch?v=3nWi5lySOXA

 

Ayhan Demirci

Azerbaycan - Belcika Dostluk Cemiyeti.

Voorzitter Limburgse vereniging voor vriendschapsbanden tussen Azerbeidzjan en België

0032 (0) 484/ 645 376

ayhan_dmrc@hotmail.com


Diğer

13 / 11 / 2015 15:05

DEMİRCİ: GÜNEY AZERBAYCAN TÜRKLERİ YOKEDİLEMEZ.

Türkiye'den sonra ikinci en büyük Türk nüfusunun yaşadığı ülke olan İran'da yerli Türk halkına karşı yürütülen sistematik şiddet ve asimilasyon politikaları hız kesmemektedir.

Devamını oku

19 / 01 / 2015 12:15

20 OCAK BAKÜ KATLİAMINI UNUTMADIK, UNUTTURMAYACAĞIZ.

20 Ocak 1990 (Yanvar) günü dünyanın gözü önünde, Rus ordusunun Azerbaycan halkına yaptığı zulüm ve katliamdır.

Devamını oku

05 / 03 / 2014 13:50

1915´İ 18 MART İLE HATIRLAYALIM.

Özellikle son yıllarda uluslararası alanda ve ne yazık ki artık ulusal medyada 1915 yılından bahsedildiği zaman ilk akla gelen sözde ermeni soykırımıdır.

Devamını oku

26 / 02 / 2014 11:15

HOCALI KATLİAMINI HATIRLIYORMUSUNUZ?

Tarihe kanlı bir vahşet ve soykırım olarak geçen bu olayda binlerce sivil hayatını kaybetmiştir.

Devamını oku

12 / 11 / 2013 12:40

SAMİMİYETSİZLERİN ATATÜRK´Ü ANMASI.

Huzurlu, güvenli ve mutlu bir hayat sürüyorsak, bunu Atatürk ve silah arkadaşlarının yaptığı “İstiklal Mücadelesi”ne ve devrimlere borçluyuz.

Devamını oku

27 / 07 / 2013 17:30

İran´da 35 Milyondan Çok Azerbaycan Türk´ü Yaşıyor.

İran’da, tamamen keyfi ve haksız yere zindanlarda tutulan, Güney Azerbaycanlı siyasi tutsaklar bir ön önce serbest bırakılmalıdır.

Devamını oku

04 / 03 / 2013 10:45

Türklüğün Simgesi Kerkük.

Türklük duygularını coşturarak, taşan, uygarlık, tarih ve kültürel beşiği olan Kerkük şehri, yeraltı zengin kaynaklara sahip bir Türk bölgesidir..

Devamını oku

01 / 03 / 2013 10:50

KERKÜK´E BORCUM VAR, YA SİZİN?

Türk şehri Kerkük’te iki Türk öğretmen daha şehit edildi. Bu şehitler Kerkük nezdinde Irak Türkmeneli coğrafyasında verdiğimiz kaçıncı şehit, bilmiyorum.

Devamını oku

05 / 12 / 2012 11:55

Yunanistan´daki Türk Azınlığı Üzerindeki Baskılar Sürüyor

Yunanistan’da Türkler -Türk asıllı Yunanistan vatandaşları- bütün devlet taahhütlerine rağmen kendi müftülerini seçemiyorlar.

Devamını oku

24 / 10 / 2012 00:00

Ulu Vatan Azerbaycan

Gazi Mustafa Kemal ATATÜRK'ün kurduğu Türkiye Cumhuriyetinden ve Belçika’dan bağımsızlığının 21. yılında dost ve kardeş Azerbaycanımız'a selam olsun!

Devamını oku

20 / 09 / 2012 00:10

Paris´de Meydanı Ermeniler´e Bırakmadılar.

Hollanda, Almanya ve Belçika'dan gelen yüzlerce Azeri ve Türk vatandaşı da Ermenistan Büyükelçiliği önünde gösteri düzenledi.

Devamını oku

18 / 09 / 2012 10:25

Ham´da Azerbaycan Bayrağı Dalgalandı.

Her yıl geleneksel olarak yapılmakta olan Ham şehir bayramına Azerbaycan Belçika dostluk cemiyeti” Azerbaycan´ı temsil etti .

Devamını oku