Dünyanın gözü Türkiye'de…. Türkiye’de İki kritik zirve....Türkiye, Rusya ve İran arasında Suriye konulu beşinci zirve 11 Eylül’de Ankara’da gerçekleştirilecek…… Ardından ise İstanbul’da Türkiye, Rusya, Fransa ve Almanya arasında dörtlü Suriye zirvesi yapılacak.


ÖZBEKİSTAN NOTLARI 2

gundem.be

Prof. Dr. Kudret BÜLBÜL

 Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dekanı

 “15., 16. Yüzyılda bilimde, eğitimde, kültürde, medeniyette devasa gelişmeler kaydetmesine rağmen Özbekistan’daki bu gelişmeler neden devam etmemiş? Neden Türk ve İslam dünyası daha sonraki yüzyıllarda bu parlak zihniyetin çok uzağına düşmüş?”

Bilim, Tarih, Siyaset ya da siyasal istikrarın önemi

“Emir Timur” Özbekler için çok şey ifade ediyor. Özbekistan’a Timur ülkesi de denebilir. Hükümranlığı döneminde pek çok bilim insanını, âlimleri ülkesine davet etmiş. Bugün Buhara’daki, Semerkant’daki pek çok tarihi eser Timur döneminde yapılmış. Özbekistan’ın İlk devlet Başkanı İslam Kerimov, kendini değil, Timur’u ve onun döneminde yapılan eserleri öne çıkarmayı tercih etmiş.

Timur döneminde devletin sınırları İzmir’den Hindistan’a kadar uzanıyor. Timur Osmanlı Devleti’ni fetret devrine sokarken Altınordu Devletini sona erdiriyor. Ama bu kadar geniş bir coğrafyayı yönetecek devlet mekanizması olmadığından, 1405’deki ölümüyle, devleti dağılmaya başlıyor.

Osmanlı Devleti kısa sürede kendini toparlayarak, yenileyerek yoluna devam ediyor. Ama Altınordu Devleti’nin topraklarında oluşan boşluğu Ruslar dolduruyor. Timur, yarattığı boşluk nedeniyle Rus İmparatorluğunun doğuşuna neden olmakla eleştiriliyor.

Timur döneminde ve sonrasında devasa bilimsel çalışmalar yapılmış olmasına rağmen sonrasında bu adımların sürdürülmediğini görüyoruz. Bunun çok önemli bir nedeni siyasal istikrar. Siyasal istikrar yoksa bilim, eğitim, sanat, kültür, medeniyet hiçbir şey kalıcı olamıyor. Bu durumun çok acıklı örneğini Timur’un torunu Uluğ Bey’in hikâyesinde görüyoruz. Devlet başkanı, çağının önde gelen âlimi, astronomu olmasına rağmen, oğlu kendisine başkaldırıyor. Oğluna yenilince teslim oluyor.

Taht işlerinden vazgeçtiğini, hacca gitmek istediğini belirtiyor. İzin veriliyor. Ama daha Semerkant’ı çıkar çıkmaz oğlunun emriyle öldürülüyor. Birkaç ay sonra oğlu da askerleri tarafından öldürülüyor. Bu kadar belirsizlik ve güvensizlik içinde hiçbir şeyin kalıcı olması mümkün değil. Girişteki sorunun önemli bir nedeni siyasal istikrar. Ehli Sünnet ulemasının siyasal istikrara verdiği önem Özbekistan’da çok daha iyi anlaşılıyor. Devlet yoksa geriye bir şey kalmıyor çünkü. Osmanlı Devletinin ve kurumlarının daha kalıcı olmasının en önemli nedeni de yine siyasal istikrardır.

FETÖ

FETÖ’nün ne büyük tehdit olduğunu Özbekistan Türkiye’den önce farketmiş. 1999’da FETÖ okullarını toptan kapatmış. Ajanlıkla suçladığı öğretmenlerini sınırdışı etmiş. FETÖ’nün Türkiye’de 2016’de gerçekleştirmek istediği darbe girişimini daha önce Özbekistan’da denediği ve başarısız olduğu ifade ediliyor. FETÖ’nün Türkiye-Özbekistan ilişkilerine verdiği zararı, gerek zihin dünyamızdaki Özbekistan algısı ve gerekse orada dinlediklerimiz üzerinden daha iyi farkediyoruz.

Buhari, Şahı Nakşibendi, Maturidi

Kuşkusuz Özbekistan’a dair bir yazı Buhari’siz, Nakşibendi’siz, Maturidi’siz yazılamaz. Günümüz dünyasında, radikalleşmeyi engelleyen, ötekileştirmeyen İslami yorumun kökenlerini oluşturan bu isimler bir başka yazımızın konusu olsun. Şimdilik Özbeklerin bu isimlerin türbelerine yoğun ilgi gösterdiklerini belirtelim.

Türkçe ve Türk dünyası

Türkçe konuşan devletlerarasında iletişimi, anlaşmayı artırmak aslında zor değil. Üç temel adım, birbirimizi anlamamızı çok daha kolaylaştıracaktır.

İlki Latin harflerine geçmek. Özbekistan Latin harflerine geçmiş durumda. Kazakistan ve Azerbaycan da. Ama bu ülkelerde yer yer Kril alfabesi de kullanılıyor. Latin harflerine geçildiğinde yazılı metinleri anlamak kolaylaşacak.

İkincisi, yüzyıl öncesi kelimeleri daha fazla kullanmak. Son yüzyılda Türkiye Türkleri İngilizce ve Fransızcadan diğerleriyse Rusçadan fazlasıyla etkilendiler. Hep birlikte dedelerimizin dilini konuşsak çok daha rahat anlaşabileceğiz. Özbekistan’da yaşlıların konuşmaları, giyimleri rahmetli dedemlere ve ebemlere öylesine benziyor ki, onları ziyaret etmiş gibi hissettim.

Üçüncü olarak, Türkiye Türkçesi yazıldığı gibi okunuyor, okunduğu gibi yazılıyor. Bu da dilde basitlik sağlıyor. Diğer dillerde de böylesi bir gayret anlaşmayı daha da kolaylaştıracaktır. Halihazırda, eski Türkçeyi biraz biliyorsanız, anlaşmanız zaten zor değil.

Türk üniversitelerinin şube açabilmesi

Görüştüğümüz herkes Türk Üniversitelerinin acilen Özbekistan’da şube açması gerektiğini ısrarla vurguluyor. Putin’in 150 Rektörle çıkarma yaptığı ifade ediliyor. Batılı üniversiteler şubelerini çoktan açmış durumdalar. Üniversitelerimizin Özbekistan’da şube açabilmelerinin önünde varsa mevzuat engeli acilen kaldırılmalıdır. Seçilecek belirli üniversitelerin Özbekistan’da şube açmaları acilen teşvik edilmelidir. Rusya’nın, Batılı ülkelerin zaten önemli mesafe aldığı bir durumda, daha fazla gecikilmemeli.

2. Türkiye

Özbekistan’da gördüğüm aslında 2. bir Türkiye. Sanki 2. bir Türkiye’yi keşfetmiş kadar mutluluk ve huzur duyuyor insan. Ya da Orası Atayurdumuz olduğuna göre, Türkiye’ye 2. Bir Özbekistan da denebilir.

Zihin kodları Batı’da şekillenmiş bir Türkiye

Gitmeden Özbek öğrencilerle odak grup çalışması yapmıştım. Öğrenciler Türkiye’de insanların Batı’ya çok daha duyarlı olduklarını, Doğu’daki gelişmeleri adeta yok saydıklarını ifade etmişlerdi.

Buhara ve Semerkant’ın üzerimizdeki derin etkisiyle, dönüşte öğrencilerin ne demek istediği daha iyi anlıyorum. “Medyada Türk dünyasına ne kadar yer veriliyor” diye basit bir bakış durumu ele veriyor. Spor, sanat, edebiyat programlarında Türk dünyasından neredeyse hiç bahsedilmiyor.

Kendimize soralım, Batı’dan pek çok spor ve sporcu bilirken Türk ve İslam dünyasından kaç tane biliyoruz?

Kablo TV’de, Batılı ülkelerden birçok kanal varken Türk dünyasından kanal yok denecek kadar az.

Ata yurdumuza yönelik bu yetersiz ilgi insanı üzüyor. Oysa çok basit şeyler Türk ve İslam dünyasını daha fazla gündemimize sokabilir. Türk Keneşi altında, Türk Dünyasının şampiyon kulüpleri, şampiyonlar şampiyonunu belirlemek için her yıl müsabaka yapsa?

Keza aynısı İslam İşbirliği Teşkilatı altında yapılsa?

Bu tür sembolik faaliyetler bile fazlasıyla ilgi ve bilgi oluşturacaktır. Zihin dünyamızın kapsama alanının sadece Batıyla şekillenmesi, Türkiye’yi küçültür. Tarihi köklerinden kopmuş bir Türkiye başta kendine çok şey kaybettirir. Böyle bir Türkiye, AB’ye girse bile, AB içinde kendini sıradan bir AB ülkesi düzeyine düşürür. Türkiye Batıyla kurduğu ilişki kadar, Türk ve İslam dünyasını, Afrika’yı da gündemine aldığı oranda kendisini bulmuş olur. Ancak böyle bir Türkiye misyonunu yerine getirebilir ve başta kendine, bölgesine, dünyaya çok şey katar.


Diğer

18 / 08 / 2019 10:20

TÜRKİYE´DE METEOROLOJİDEN KUVVETLİ SAĞANAK UYARISI

İç Anadolu, Batı Karadeniz ve Doğu Karadeniz kıyıları ile Marmara'nın doğusunda kuvvetli, Orta Karadeniz'de ise şiddetli sağanak uyarısı yapıldı.

Devamını oku

15 / 08 / 2019 18:55

NEGATİF NİYETLERİ GÖRME ANNE

Gözlerimde uzak ve yakın sorunu yaşıyorum. Her yıl biraz daha arkaya giden gözlerime yeni gözlük masraflı olmaya başladı.

Devamını oku

15 / 08 / 2019 10:40

KURBAN BAYRAMI TATİLİNDE TRAFİK KAZALARI 50 CAN ALDI

İçişleri Bakanlığından, Kurban Bayramı tatilindeki ölümlü trafik kazalarında alının tedbirler sayesinde yüzde 34'lük azalış yaşandığı bildirildi.

Devamını oku

14 / 08 / 2019 11:25

YALOVA´NIN CAZİBESİ GİDEREK ARTIYOR.

Nüfusa oranla en yüksek konut satışında başı binde 16 ile Yalova çekerken, onu binde 11 ile Antalya, binde 10 ile Tekirdağ, Bolu ve Aydın izledi.

Devamını oku

14 / 08 / 2019 11:25

PAMUKKALE´DE ZİYARETÇİ REKORU BEKLENİYOR

Türkiye'nin önemli turizm merkezlerinden Pamukkale'yi bu yıl 3 milyona yakın yerli ve yabancı turistin ziyaret edeceği öngörülüyor.

Devamını oku

12 / 08 / 2019 22:30

YURT DIŞINDAKİ GENÇ VATANDAŞLAR TÜRKİYE´Yİ KEŞFEDİYOR

YTB tarafından yurt dışındaki gençlerin Türkiye ile bağlarının güçlendirilmesi ve milli manevi değerlerin tanıtılması amacıyla her yıl “Evliya Çelebi Kültür Gezileri” programı ilan ediliyor.

Devamını oku

12 / 08 / 2019 22:15

KURBAN: TAKVAYA, İLKEYE, ERDEME YAKLAŞMAK

Hayat, uzun bir maraton, yoğun bir koşturmacadır. Sürekli bir çaba, bir şeylere yetişme ve bir şeyleri “başarma” kaygısıdır.

Devamını oku

12 / 08 / 2019 09:55

TÜRKİYE´NİN GÖNÜLLÜ ELÇİLERİNİ DE YETİŞTİRİYORUZ

Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanı Abdullah Eren, Kurban Bayramı vesilesiyle bir mesaj yayımladı.

Devamını oku

12 / 08 / 2019 09:55

NASIL BİR GÖÇ STRATEJİSİ? 2

Sahip olduğumuz onca tarihi tecrübe bize insanımızın yaşadığı yerleri terk etmemesi için bütün şartların zorlanması gerektiğini ortaya koyuyor.

Devamını oku

12 / 08 / 2019 09:50

YTB´DEN IRAKLI TÜRKMEN ÖĞRETMENLERE MESLEKİ EĞİTİM PROGRAMI

YTB Başkanı Abdullah Eren, YTB’nin asli görevlerinden bir tanesinin Türkçeyi ve Türk kültürünü muhafaza etmek olduğuna dikkat çekti.

Devamını oku

12 / 08 / 2019 09:45

YTB´DEN DÜNYANIN DÖRT BİR YANINA KÜTÜPHANE

YTB tarafından yürütülen “Anadolu Okuma Evi” projesi ile yurt dışında yaşayan vatandaşlar Türkçe yeterliliklerini arttırarak, kültürel aidiyetlerini koruyor.

Devamını oku

10 / 08 / 2019 07:15

BELÇİKA VE TÜRKİYE´DE BAYRAM NAMAZI

Kurban Bayramı namazı Ankara'da 06.33, İstanbul'da 06.47, İzmir'de 06.58, Çanakkale'de 06.59 ve Iğdır'da 05.48'de kılınacak.

Devamını oku