ASTANA / KAZAKİSTAN
Kazakistan, siyasal tarihinde yeni bir dönemin kapısını aralayan önemli bir seçimi geride bıraktı. Ülkenin yeni tek kamaralı parlamentosu Kurultay’ın ilk milletvekili seçimleri 23 Ağustos 2026’da gerçekleştirildi.
Senato ve Meclis’ten oluşan eski iki kamaralı parlamenter yapının sona ermesinin ardından yapılan seçim, Kazakistan’ın yeni anayasal düzeninin ilk büyük sınavı olarak dikkat çekti.
Bu tarihî süreci yerinde izlemek amacıyla Bruxelles Korner Genel Yayın Yönetmeni ve gazeteci Kadir Duran, Liliya Geisler ve Derya Soysal ile birlikte Astana’da bulundu. Kazakistan programı, Kazakistan’ın Belçika, Lüksemburg, Avrupa Birliği ve NATO nezdindeki Olağanüstü ve Tam Yetkili Büyükelçisi Roman Vassilenko ve ekibinin daveti ve desteğiyle gerçekleştirildi.
EMİRDAĞ’DAN ASTANA’YA UZANAN GAZETECİLİK KÖPRÜSÜ
Seçim sürecinin dikkat çeken boyutlarından biri de Emirdağ kökenli Türk gazetecilerin uluslararası gözlem çalışmalarına katılması oldu.
Kadir Duran ve Derya Soysal, Kurultay seçimlerini sahada uluslararası gözlemci olarak takip ederek farklı oy verme merkezlerini ziyaret etti. Gazeteciler; seçim hazırlıklarını, sandık işlemlerini ve uluslararası gözlemcilere yönelik bilgilendirme programlarını yerinde inceledi.
Kadir Duran aynı zamanda Türkiye Gazeteciler Federasyonu Yönetim Kurulu Üyesi ve TGF Belçika Temsilcisi olarak görev yapıyor. Bruxelles Korner Genel Yayın Yönetmenliğini de sürdüren Duran’ın federasyon yönetimine seçilmesi 2024 yılındaki genel kurulun ardından duyurulmuştu.
Bu katılım, Avrupa’daki Türk basınının yalnızca Türkiye ve Avrupa gündemiyle sınırlı kalmadığını; Orta Asya’daki siyasi ve kurumsal dönüşümlere de giderek daha fazla ilgi gösterdiğini ortaya koydu.
SEÇİM ÖNCESİNDE YOĞUN TEMAS TRAFİĞİ
Uluslararası gözlem programı yalnızca seçim gününden ibaret değildi. Seçim öncesinde gazeteciler, diplomatlar, uzmanlar ve uluslararası gözlemciler için çeşitli toplantılar ve bilgilendirme programları düzenlendi.
Bu toplantılarda yeni anayasal sistem, Kurultay’ın yetkileri, seçim mevzuatı, ekonomik çeşitlenme, yapay zekâ, insan sermayesi ve Kazakistan’ın değişen Avrasya dengelerindeki konumu ele alındı.
Uluslararası heyetler ayrıca Bayterek Anıtı, Kazakistan Ulusal Müzesi ve Alem.AI teknoloji merkezi gibi Astana’nın sembolik ve stratejik merkezlerini ziyaret etti.
Bu programlar, Kazakistan’ın tarihî mirası ile modernleşme hedeflerini nasıl bir arada yürütmeye çalıştığına ilişkin önemli izlenimler sundu.
Ancak kültürel ve kurumsal tanıtım faaliyetleri ile bağımsız seçim gözleminin birbirinden ayrı değerlendirilmesi gerektiği de özellikle vurgulanmalı.
KADİR DURAN KAZAK TELEVİZYONLARINDA
Seçimleri Astana’dan takip eden Kadir Duran, çeşitli Kazak televizyonlarına verdiği röportajlarda yeni Kurultay seçimlerinin siyasi ve sembolik önemine ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
Duran, özellikle kadınlar, gençler ve engelli bireylerin yeni seçim sistemi içerisinde temsil edilmesine yönelik düzenlemeye dikkat çekti.
Ancak bu uygulamanın kadınlarla erkekler arasında eşit temsil anlamına gelmediğinin altını çizmek gerekiyor. Kadınlar, gençler ve engelli bireyler için ortak bir kota uygulanıyor.
Merkez Seçim Komisyonu verilerine göre bu üç grubun aday listelerindeki toplam oranı yüzde 43,9 seviyesine ulaştı. Düzenlemenin gerçek etkisi ise yeni Kurultay’ın kesin bileşimi ve seçilen milletvekillerinin profili ortaya çıktığında daha net görülebilecek.
Duran, Kazakistan’ın eğitimli ve dünyaya açık genç nüfusunun ülkenin geleceğinde önemli bir rol üstlenebileceğine de dikkat çekerek, “Kazakistan için yeni bir sayfa açılıyor” değerlendirmesinde bulundu.
BRÜXELLES KORNER’DAN MERKEZ SEÇİM KOMİSYONUNA KRİTİK SORU
Seçim öncesinde yabancı gazeteciler için düzenlenen Merkez Seçim Komisyonu toplantısında oy verme merkezlerinin işleyişi, sandık güvenliği, oy sayımı, seçim kampanyası kuralları ve uluslararası gözlemcilerin yetkileri anlatıldı.
Kadir Duran’ın dikkat çeken sorularından biri ise Astana sokaklarında seçim kampanyalarının neden sınırlı ve düşük görünürlükte olduğu yönündeydi.
Komisyon temsilcileri, ülke genelinde siyasi partilerin kullanımına yaklaşık 12 bin açık hava reklam alanı ayrıldığını, ancak bu alanların kullanımının partilerin iletişim stratejileri ve kampanya bütçeleriyle bağlantılı olduğunu belirtti.
“ADAYLARIN AFİŞLERİ NEDEN BELÇİKA’DAKİNDEN DAHA AZ?”
Astana’da aday fotoğraflarının yer aldığı afişlerin sınırlı olması, seçim sisteminin yapısıyla doğrudan bağlantılıydı.
Belçika’dan farklı olarak Kazakistan’daki sistemde seçmenler bir liste içerisindeki belirli bir adaya tercih oyu vermedi. Seçim, ülke genelini kapsayan tek seçim çevresinde nispi temsil sistemiyle gerçekleştirildi ve vatandaşlar doğrudan adaylardan ziyade siyasi partilere oy verdi.
Bu nedenle seçim kampanyalarının merkezinde adayların kişisel tanıtımından çok partilerin isimleri, amblemleri ve programları yer aldı.
Belçika’da ise aday merkezli kampanya anlayışı çok daha belirgin. Adaylar kendi fotoğrafları ve liste numaraları üzerinden doğrudan tercih oyu talep ediyor.
Dolayısıyla Astana’daki sınırlı aday afişlerini seçim kampanyasının yokluğu olarak değerlendirmek yerine, farklı seçim sistemlerinin doğal sonucu olarak okumak gerekiyor.
KAZAKİSTAN–AVRUPA İLİŞKİLERİ YENİ KURULTAY’DAN NASIL ETKİLENECEK?
Seçim sürecinde gündeme gelen önemli başlıklardan biri de yeni Kurultay’ın Kazakistan’ın Avrupa ile ilişkilerine olası etkisi oldu.
Kazakistan, Avrupa açısından enerji, uranyum, kritik hammaddeler, Hazar geçişli ulaşım hatları ve Orta Koridor bakımından giderek daha stratejik bir ülke konumuna geliyor.
Avrupa Birliği ile Kazakistan arasındaki ekonomik ve ticari ilişkiler de bu stratejik önem çerçevesinde gelişiyor. Belçika da yatırım, lojistik, teknoloji, yapay zekâ ve akademik iş birliği alanlarında Kazakistan’ın Avrupa’daki önemli ortaklarından biri olmayı sürdürüyor.
Yeni Kurultay’ın çalışma biçimi, Avrupa’nın Kazakistan’daki reformlara yönelik değerlendirmelerinde önemli bir unsur olacak.
Kurumsal istikrar yatırımcılar açısından önemli bir avantaj olsa da Avrupa’nın dikkat edeceği başlıklar yalnızca ekonomik istikrarla sınırlı kalmayacak.
Hukuki güvence, yönetim kalitesi, siyasi çoğulculuk ve parlamentonun denetim gücü de Kazakistan–Avrupa ilişkilerinin geleceğinde belirleyici olacak.
Kadir Duran’ın bu konudaki değerlendirmesi ise şöyle:
“Avrupa’nın istikrarlı, güvenilir ve dünyaya açık bir Kazakistan’a ihtiyacı var. Ancak kalıcı bir stratejik ortaklık; güçlü kurumlar, hukuki güvenlik ve sürekli siyasi diyalog üzerine kurulmalıdır.”
SANDIKLARDA SAHA GÖZLEMİ
Seçim günü uluslararası gözlemciler ve yabancı gazeteciler gruplara ayrılarak Astana ve çevresindeki farklı oy verme merkezlerini ziyaret etti.
Bruxelles Korner heyeti; Astana Çocuk Sarayı’ndaki 50 numaralı sandık, Millî Kütüphanedeki 129 numaralı sandık, Kosshy bölgesindeki Taitobe’de bulunan 751 numaralı sandık, Astana Operası’ndaki 228 numaralı sandık ve Kosshy’deki 3 numaralı okulda kurulan 743 numaralı sandıkta seçim işlemlerini takip etti.
Ziyaret edilen merkezlerde oy verme işlemlerinin sakin ve düzenli şekilde sürdüğü gözlemlendi. Sandık komisyonları uluslararası heyetlere prosedürler hakkında bilgi verdi ve soruları yanıtladı.
Ancak birkaç sandık merkezinde gerçekleştirilen gözlemin ülke genelindeki seçim sürecinin tamamı hakkında kesin hüküm vermeye yeterli olmadığı da açık.
Kapsamlı bir seçim değerlendirmesi; kampanya koşulları, medyaya erişim, siyasi çoğulculuk, oy sayımı ve itiraz mekanizmaları gibi başlıkların tamamını kapsamalı.
777 ULUSLARARASI GÖZLEMCİ SAHADAYDI
Merkez Seçim Komisyonunun verdiği bilgilere göre seçimler için 42 ülke ve 30 uluslararası kuruluştan toplam 777 uluslararası gözlemci akredite edildi.
Bağımsız Devletler Topluluğu gözlem heyetinde 190 kişi yer aldı. Heyet, Kazakistan’ın 14 bölgesinde ve yurt dışında açılan çeşitli sandıklarda seçim sürecini takip etti.
Türk Devletleri Teşkilatı ve diğer uluslararası kuruluşların temsilcileri de seçim günü sandık merkezlerinde gözlem yaptı.
İlk değerlendirmelerde oy verme işlemlerinin sakinliği ve teknik organizasyonun düzeni öne çıktı. Ancak seçim günü yapılan ilk açıklamalarla daha kapsamlı ve ayrıntılı gözlem raporlarının birbirinden ayrılması gerekiyor.
Çünkü sağlıklı bir seçim değerlendirmesi yalnızca sandık gününe değil, seçim sürecinin tamamına bakmayı gerektiriyor.
ADİLET PARTİSİ SEÇİMLERİ AÇIK FARKLA ÖNDE TAMAMLADI
Merkez Seçim Komisyonunun açıkladığı ön sonuçlara göre Adilet Partisi yüzde 71,17 oyla seçimin açık ara galibi oldu.
Partilerin oy oranları şöyle gerçekleşti:
- Adilet: %71,17
- Auyl: %6,26
- Respublica: %5,56
- Ak Jol: %5,21
- Ulusal Sosyal Demokrat Parti: %5,11
- Kazakistan Halk Partisi: %3,11
- Baitaq: %1,07
“Hiçbirine” seçeneğinin oranı ise %2,51 olarak açıklandı.
Böylece yüzde 5 seçim barajını aşan beş parti yeni Kurultay’da temsil edilme hakkı kazandı.
Ön verilere göre seçime katılım oranı yaklaşık %73,8 olurken, 9,35 milyondan fazla seçmen sandığa gitti.
YENİ KURULTAY, YENİ DÖNEMİN SORUMLULUĞUNU TAŞIYACAK
Kazakistan’ın yeni Kurultay seçimleri, ülkenin siyasi tarihinde önemli bir kırılma noktası oluşturuyor.
Tek kamaralı parlamento modeliyle yasama sürecinin sadeleştirilmesi ve devlet kurumlarının daha hızlı çalışması hedefleniyor.
Ancak reformların başarısı yalnızca seçimlerin teknik açıdan düzenli yapılması veya yüksek katılım oranıyla ölçülemeyecek.
Yeni Kurultay’ın önünde daha büyük bir sınav bulunuyor:
Toplumun farklı kesimlerini ne ölçüde temsil edecek?
Hükûmet politikalarını ne kadar etkin denetleyebilecek?
Genç nüfusun beklentilerine cevap verebilecek mi?
Siyasi çoğulculuk ve kurumsal denetim mekanizmaları ne ölçüde güçlenecek?
Bu soruların yanıtları, Kazakistan’ın yeni anayasal düzeninin gerçek başarısını belirleyecek.
EMİRDAĞ’DAN BRÜKSEL’E, BRÜKSEL’DEN ASTANA’YA
Emirdağ kökenli gazeteciler Kadir Duran ve Derya Soysal’ın Kazakistan’daki tarihî seçimi yerinde takip etmesi, Avrupa’daki Türk basınının Orta Asya’ya yönelik ilgisinin giderek güçlendiğini gösteren dikkat çekici bir gelişme oldu.
Emirdağ’dan Avrupa’ya uzanan göç hikâyesinin temsilcileri olan gazetecilerin Astana’daki seçim sürecinde görev alması, Türkiye, Belçika ve Kazakistan arasında medya üzerinden sembolik bir köprü de oluşturdu.
Kazakistan bir yandan çok yönlü dış politika anlayışını korumaya, diğer yandan Avrupa ile ekonomik, siyasi ve teknolojik ilişkilerini derinleştirmeye çalışıyor.
Bu nedenle 23 Ağustos seçimleri yalnızca bir seçim sonucu olarak değil, Kazakistan’ın önümüzdeki yıllardaki siyasi yönünü, Avrupa ile ilişkilerini ve yeni anayasal düzeninin işleyişini belirleyecek uzun bir sürecin başlangıcı olarak okunmalı.
Kazakistan’ın siyasi tarihinde bir sayfa kapandı.
Şimdi asıl soru şu: Yeni Kurultay, açılan bu yeni sayfaya ne yazacak?
