İZLANDA’DAN BRÜKSEL’E SOĞUK DUŞ

AVRUPA BİRLİĞİ ARTIK ESKİSİ KADAR ÇEKİCİ DEĞİL Mİ?

Avrupa Birliği uzun yıllar boyunca yalnızca bir ekonomik ve siyasi birlik değil, aynı zamanda geleceğin projesi olarak görüldü.

Doğu Avrupa ülkeleri için komünizmden çıkışın, Balkanlar için istikrar ve refahın, aday ülkeler için ise demokrasi, hukuk ve ekonomik kalkınmanın adresiydi.

Fakat Avrupa'nın önündeki tablo artık eskisi kadar parlak değil.

İzlanda'dan gelen son “hayır” bunun en çarpıcı örneklerinden biri.

İzlanda halkı, Avrupa Birliği ile üyelik müzakerelerinin yeniden başlatılmasına yönelik referandumda “hayır” dedi. Üstelik konu yalnızca AB'ye katılıp katılmamak değildi. Sandıkta aslında çok daha temel bir soru soruldu:

“İzlanda, geleceğini AB çatısı altında mı, yoksa kendi egemenlik alanında mı görmek istiyor?”

Ve seçmenlerin çoğunluğu ikinci seçeneği tercih etti.

Bu sonuç Brüksel açısından yalnızca küçük bir ülkenin üyelik sürecine ilişkin kararı değildir.

Bu sonuç, Avrupa'nın yıllardır dayandığı “AB'ye katılmak doğal olarak daha iyidir” anlayışının artık sorgulandığını gösteren önemli bir siyasi işarettir.

İZLANDA NEDEN ÖNEMLİ?

İzlanda'nın durumu özellikle dikkat çekici.

Çünkü İzlanda Avrupa'dan kopuk bir ülke değil.

Tam tersine, Avrupa Ekonomik Alanı'nın içinde yer alıyor, Schengen bölgesine dahil ve Avrupa pazarıyla güçlü ekonomik bağlara sahip.

Yani İzlandalı seçmenin önünde “Avrupa mı, Avrupa dışı mı?” şeklinde basit bir tercih bulunmuyordu.

Asıl soru şuydu:

“Avrupa ile yakın ilişki kurmak için mutlaka AB üyesi olmak gerekiyor mu?”

Referandum sonucunun en önemli mesajlarından biri belki de budur.

Bir ülke, Avrupa pazarının avantajlarından yararlanırken aynı zamanda Brüksel'in siyasi karar mekanizmalarının tamamına dahil olmamayı tercih edebiliyorsa, AB üyeliğinin ekonomik cazibesi eskisi kadar tek başına belirleyici olmayabilir.

AVRUPA'NIN “ÇEKİM GÜCÜ” SORGULANIYOR

Burada dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta var.

AB'nin hâlâ ciddi bir çekim gücü bulunuyor.

2026'da Avrupa Komisyonu'nun yayımladığı son araştırmalara göre Batı Balkanlar ve Doğu Komşuluğu ülkelerinin önemli bölümünde AB üyeliğine destek hâlâ yüksek. Arnavutluk'ta destek yüzde 92, Kosova'da yüzde 83, Karadağ'da yüzde 60'ın üzerinde. Gürcistan'da yüzde 71, Ukrayna'da yüzde 65 seviyesinde. Türkiye'de ise AB üyeliğine destek yüzde 46 olarak ölçülüyor.

Dolayısıyla “AB artık hiç cazip değil” demek elbette doğru bir yaklaşım olmaz.

Fakat daha önemli bir değişim yaşanıyor:

AB artık sorgulanmadan kabul edilen bir hedef olmaktan çıkıyor.

Aday ülkeler açısından üyelik; ekonomik fırsatlar, güvenlik ve gençlerin geleceği açısından hâlâ önemli.

Fakat aynı zamanda egemenlik, göç, tarım, balıkçılık, bütçe katkıları, Brüksel'in düzenlemeleri ve ulusal karar alma yetkileri de tartışmanın merkezine yerleşiyor.

İzlanda referandumunda özellikle balıkçılık ve doğal kaynaklar üzerindeki kontrolün kaybedilmesi endişesi “hayır” kampanyasının önemli unsurlarından biri oldu.

BRÜKSEL'İN İKİNCİ SORUNU: ÜYELERİN KENDİLERİ

AB'nin karşı karşıya olduğu sorun yalnızca aday ülkelerin tereddütleri değil.

Bir zamanlar “AB'ye nasıl gireriz?” sorusunun yanında bugün başka bir soru da Avrupa siyasetinin gündeminde:

“AB'nin içinde kalmak gerçekten ne kadar avantajlı?”

Bunun en çarpıcı örneği İngiltere'nin Brexit kararıdır.

İngiltere 2016'da AB'den ayrılma kararı aldı ve 2020'de birlikten çıktı.

Fakat Brexit hikâyesinin bugün geldiği nokta son derece ilginç.

2026'da yapılan araştırmalar, İngiliz kamuoyunda Brexit'e ilişkin ciddi bir hayal kırıklığı bulunduğunu gösteriyor. Bir araştırmada İngilizlerin yüzde 57'si Brexit'in yanlış bir karar olduğunu söylerken, yüzde 75'i AB ile daha yakın ilişkiler kurulmasını istiyor.

Bu tablo bize çok önemli bir gerçeği hatırlatıyor:

AB'den ayrılmak da, AB'ye katılmak da artık otomatik olarak “doğru” veya “yanlış” kabul edilmiyor.

Seçmenler sonuçlara bakıyor.

Ekonomiye ne oldu?

Alım gücü arttı mı?

Güvenlik güçlendi mi?

Göç kontrol altına alındı mı?

Gençlerin fırsatları arttı mı?

Ulusal egemenlik gerçekten güçlendi mi?

Ve bütün bunların sonunda vatandaş kendi hayatında ne kazandı?

AB'NİN ASIL SINAVI: VATANDAŞIN HAYATINA DOKUNABİLMEK

Avrupa Birliği'nin gelecekteki en büyük problemi belki de tam burada yatıyor.

Brüksel, çok güçlü bir ekonomik ve hukuki sistem oluşturdu.

Ancak vatandaş açısından mesele artık sadece “Avrupa projesi” değil.

Mesele geçim maliyeti, enerji fiyatları, güvenlik, göç, işsizlik, rekabet gücü ve yaşam standardı.

AB'nin 2025 sonbahar verilerine göre Avrupa vatandaşlarının yalnızca yüzde 52'si gelecekte daha fazla ülkenin Birliğe katılmasını destekliyor. Yüzde 41 ise buna karşı çıkıyor. Almanya, Fransa, Avusturya ve Çekya gibi bazı önemli ülkelerde genişlemeye karşı olanların oranı destekleyenlerden daha yüksek.

Bu rakamlar çok şey anlatıyor.

Çünkü mesele artık sadece “AB büyümeli mi?” değil.

Aynı zamanda:

“AB büyürken kendi iç sorunlarını çözebiliyor mu?”

sorusudur.

DAHA BÜYÜK AB, DAHA GÜÇLÜ AB Mİ?

AB önümüzdeki dönemde Ukrayna, Batı Balkanlar ve diğer aday ülkelerle ilişkilerini ilerletmek istiyor.

Ancak genişleme beraberinde ciddi sorular getiriyor:

Yeni üyelerin ekonomik maliyeti nasıl paylaşılacak?

Tarım ve bölgesel destek fonları nasıl dağıtılacak?

Karar alma mekanizmaları nasıl işleyecek?

Göç politikası nasıl yönetilecek?

Üye ülkeler arasındaki ekonomik farklılıklar nasıl azaltılacak?

Birliğin dış politika konusunda ortak hareket etmesi nasıl sağlanacak?

Avrupa'nın çözmesi gereken temel paradoks şu:

AB büyümek istiyor, fakat büyüdükçe yönetmek zorlaşıyor.

Vatandaşın endişeleri ise büyümeden önce içerideki sorunların çözülmesini istiyor.

İZLANDA'DAN ÇIKARILMASI GEREKEN DERS

İzlanda'nın “hayır” kararı Brüksel tarafından küçümsenmemeli.

Çünkü İzlanda örneği Avrupa'nın önüne farklı bir model koyuyor:

Avrupa ile bütünleşmek başka şeydir, AB üyesi olmak başka şey.

Bir ülke Avrupa ekonomik alanının parçası olabilir.

Schengen'e dahil olabilir.

Avrupa ile yoğun ticaret yapabilir.

Güvenlik ve diplomatik alanlarda işbirliği yapabilir.

Fakat buna rağmen siyasi egemenliğinin daha büyük bölümünü kendi elinde tutmayı tercih edebilir.

Bu nedenle AB'nin gelecekteki cazibesi yalnızca “üyelik teklif etmekle” değil, üyeliğin neden gerekli ve avantajlı olduğunu yeniden anlatabilmekle belirlenecek.

AVRUPA'NIN ÖNÜNDEKİ BÜYÜK SORU

AB bugün dünyanın en büyük ekonomik ve siyasi projelerinden biri olmaya devam ediyor.

Ancak hiçbir siyasi yapı sonsuza kadar aynı çekim gücünü koruyamaz.

Bir zamanlar Avrupa Birliği'nin en güçlü argümanı şuydu:

“AB'ye girerseniz daha zengin, daha güvenli ve daha demokratik olursunuz.”

Bugün ise seçmenler daha zor sorular soruyor:

“Ne kadar zengin?”

“Ne kadar güvenli?”

“Ne kadar özgür?”

“Ne kadar egemen?”

Ve en önemlisi:

“Bunun bedeli nedir?”

İşte AB'nin geleceğini belirleyecek tartışma tam olarak burada başlayacak.

İzlanda'nın verdiği “hayır” bu nedenle yalnızca bir referandum sonucu değildir.

Bu, Avrupa'nın kendisine yöneltilmiş bir uyarıdır.

AB cazibesini tamamen kaybetmiş değildir.

Fakat eski cazibesinin üzerine yeni bir şey koymak zorundadır:

Daha güçlü ekonomi, daha etkili güvenlik, daha kontrollü göç, daha hızlı karar alma, daha demokratik hesap verebilirlik ve vatandaşın günlük hayatında hissedilen daha somut kazanımlar.

Aksi halde Avrupa'nın önündeki tartışmalar giderek şu noktaya taşınabilir:

“AB'ye nasıl girebiliriz?” sorusundan,

“AB'ye neden girelim?” sorusuna…

Ve bir siyasi birlik için bundan daha önemli bir uyarı işareti olamaz.