NATO, 1950'lerin başından beri "savunma harcamaları" konusunda ortak bir tanıma sahiptir. Bu tanım, tüm NATO müttefikleri tarafından kabul edilmiştir.

NATO savunma harcamaları kapsamına neler giriyor?

NATO, savunma harcamalarını, bir Müttefik ulusal hükümetinin (bölgesel, yerel ve belediye yetkilileri hariç) özellikle (1) kendi silahlı kuvvetlerinin, (2) diğer Müttefiklerin silahlı kuvvetlerinin veya (3) İttifakın bir bütün olarak ihtiyaçlarını karşılamak için yaptığı ödemeler olarak tanımlar. Bu tanım kapsamında, İttifakın ihtiyaçları, NATO ortak fonları ve NATO tarafından yönetilen emanet fonlarından oluşmaktadır. Uygun NATO emanet fonlarının listesi tüm Müttefikler tarafından onaylanır.

Savunma harcamalarının önemli bir bileşeni, Savunma Bakanlığı bütçesinden finanse edilen silahlı kuvvetlere yapılan ödemelerdir. Silahlı kuvvetler, kara, deniz ve hava kuvvetlerinin yanı sıra, İdari ve Komuta, Özel Harekât Kuvvetleri, Sağlık Hizmetleri, Lojistik Komutanlığı, Uzay Komutanlığı, Siber Komutanlığı gibi ortak oluşumları da içerir. Ayrıca, İçişleri Bakanlığı birlikleri, ulusal polis güçleri, sahil güvenlik vb. gibi diğer kuvvetlerin parçalarını da içerebilirler. Bu gibi durumlarda, harcamalar yalnızca askeri taktiklerde eğitim almış, askeri bir güç olarak donatılmış, konuşlandırılmış operasyonlarda doğrudan askeri otorite altında faaliyet gösterebilen ve gerçekçi olarak bir askeri gücü desteklemek amacıyla ulusal topraklar dışında konuşlandırılabilen kuvvetlerle orantılı olarak dahil edilir. Savunma Bakanlığı dışındaki bakanlıkların bütçelerinden finanse edilen diğer kuvvetlere yapılan harcamalar da savunma harcamalarına dahildir.

NATO savunma harcamaları tanımına, hükümet tarafından doğrudan emekli askeri ve sivil personele ve aktif görevdeki personele yapılan emeklilik maaşı ödemeleri dahildir.

Silahlı kuvvetler tarafından doğrudan kullanılmak üzere, savaş rezervi olarak kullanılmak üzere hazır askeri teçhizat veya malzemelerin stoklanmasına yönelik harcamalar da dahildir.

Operasyonlar, görevler, angajmanlar ve diğer faaliyetler için yapılan harcamalar savunma bütçesi kapsamında tahsis edilirse, bunlar NATO tanımına dahil edilir. Savunma Bakanlığı veya diğer bakanlıklar tarafından ödenen barış koruma ve insani yardım operasyonları, silah, teçhizat ve mühimmatın imhası ve teçhizat imhasının denetimi ve kontrolüyle ilgili maliyetler savunma harcamalarına dahildir.

Karma sivil-askeri faaliyetlerin askeri bileşenine ilişkin harcamalar dahil edilir, ancak yalnızca askeri bileşen özel olarak hesaplanabildiğinde veya tahmin edilebildiğinde. Örneğin, bunlar arasında havaalanları, meteoroloji hizmetleri, seyrüsefer yardımcıları, ortak tedarik hizmetleri, araştırma ve geliştirme yer almaktadır.

Araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) maliyetleri savunma harcamalarına dahildir. Ar-Ge maliyetleri ayrıca, ekipman üretimine başarıyla yol açmayan projeler için yapılan harcamaları da içerir.

Bir müttefikin diğerine, özellikle de alıcının savunma çabalarını desteklemek amacıyla yaptığı askeri ve mali yardım, alıcının değil, veren ülkenin savunma harcamalarına dahil edilmelidir.

Müttefikler, ortak bir ülkeye sağladıkları askeri ve mali yardımlarla ilgili olarak, NATO tarafından yönetilen uygun güven fonlarına yaptıkları katkıları bildirebilirler.

NATO ortak altyapısına yapılan harcamalar, her bir müttefik ülkenin toplam savunma harcamasına yalnızca o ülkenin net katkısı oranında dahil edilir. Savaş hasarı ödemeleri ve sivil savunmaya yapılan harcamalar, NATO'nun savunma harcaması tanımının dışında tutulmaktadır.

NATO, ortak para birimi olarak ABD dolarını (USD) kullanmaktadır. Her bir müttefik ülke için uygulanan döviz kuru, Uluslararası Para Fonu tarafından yayınlanan yıllık ortalama orandır.

Nato % 5 savunma yatırımı taahhüdü

Lahey'de düzenlenen 2025 NATO Zirvesi'nde Müttefikler, 2035 yılına kadar temel savunma gereksinimleri ve savunma ve güvenlik ile ilgili harcamalar için yıllık Gayri Safi Yurtiçi Hasıla'nın (GSYİH) %5'ini ayırma taahhüdünde bulundular. NATO savunma harcamalarının kabul edilen tanımına göre, 2035 yılına kadar temel savunma gereksinimlerini karşılamak ve NATO Yetenek Hedeflerine ulaşmak için yıllık GSYİH'nin en az %3,5'ini ayıracaklar. Müttefikler, bu hedefe ulaşmak için güvenilir, aşamalı bir yol gösteren yıllık planlar sunmayı kabul ettiler. Kritik altyapıyı korumak, ağları savunmak, sivil hazırlık ve direnci sağlamak, yenilik yapmak ve savunma sanayi tabanını güçlendirmek de dahil olmak üzere, yıllık GSYİH'nin %1,5'ine kadarını ayıracaklar.

Daha önce, 2014 Galler Zirvesi'nde NATO Devlet ve Hükümet Başkanları, İttifakın sürekli askeri hazırlığını sağlamaya yardımcı olmak için ulusal GSYİH'lerinin %2'sini savunma harcamalarına ayırma konusunda anlaşmışlardı. Bu karar, Rusya'nın Kırım'ı yasadışı ilhakına ve Orta Doğu'daki daha geniş çaplı istikrarsızlığa yanıt olarak alınmıştı. 2014 Savunma Yatırım Taahhüdü, NATO Savunma Bakanları tarafından 2006 yılında kararlaştırılan bu %2'lik GSYİH yönergesine uyma konusundaki daha önceki bir taahhüde dayanıyordu. %2'lik GSYİH yönergesi, bireysel Müttefiklerin NATO'nun ortak savunma çabalarına katkıda bulunma konusundaki siyasi kararlılığının önemli bir göstergesiydi.

2025 yılında, tüm Müttefikler, zirve öncesi belirlenen GSYİH'lerinin en az %2'sini savunmaya yatırma hedefine ulaştı veya bu hedefi aştı; bu rakam 2014'te sadece üç Müttefik tarafından elde edilmişti. Avrupa Müttefikleri ve Kanada, 2024'e kıyasla savunma harcamalarında %20'lik bir artış sağladı. Son on yılda, Avrupa Müttefikleri ve Kanada, savunmaya yaptıkları ortak yatırımı istikrarlı bir şekilde artırdı; 2014'te GSYİH'lerinin %1,4'ünden, 2025'te %2,3'e yükseldi ve bu da 2021 fiyatlarına göre ayarlanmış toplam 574 milyar ABD dolarının üzerinde bir yatırım anlamına geliyor.

2014 Galler Savunma Yatırım Taahhüdü kapsamında, NATO müttefikleri ayrıca savunma harcamalarının en az %20'sinin, ilgili araştırma ve geliştirme de dahil olmak üzere, büyük ekipmanlara ayrılması konusunda anlaşmışlardı. Bu ölçüt, modernizasyonun ölçeği ve hızı için çok önemli bir gösterge olarak algılanmaktadır. Harcamaların %20 yönergesini karşılamaması durumunda, ekipmanın eskimesi, müttefikler arasında artan yetenek ve birlikte çalışabilirlik açıkları ve savunma sanayi ve teknoloji tabanının zayıflaması riski artmaktadır.

Kaynak: Nato İletişim