Sinop’a yaptığımız ziyarette bizi en çok etkileyen yerlerden biri, tarihin sessiz tanığı Tarihi Sinop Cezaevi oldu.
Karadeniz’in kıyısında, yüzyıllar boyunca farklı medeniyetlere ev sahipliği yapan Sinop’un tarihî dokusu içinde yükselen bu yapı, yalnızca bir cezaevi değil; acıların, ayrılıkların, umutların ve özgürlük özleminin taş duvarlara kazındığı bir hafıza mekânı.
Halk arasında “Anadolu’nun Alcatrazı” olarak anılan Sinop Cezaevi’nde yıllarca mahkûmlar ağır şartlar altında yaşadı. Rivayetlere göre burada “bir yılın iki yıl sayıldığı”, nice insanın özgürlüğüne kavuşamadan hayatını kaybettiği anlatılır.
Fakat bu duvarları anlamlı kılan yalnızca yaşanan acılar değildir.
Burada Sabahattin Ali de kaldı.
Türk edebiyatının unutulmaz isimlerinden Sabahattin Ali, Sinop Cezaevi’nde geçirdiği günlerin izlerini eserlerine taşıdı. Bugün onunla özdeşleşen “Aldırma Gönül” şiirinin hüznü, bu taş duvarların arasında adeta hâlâ yankılanıyor.
Koğuşa girdiğinizde, geçmişin sessizliği insanı sarıyor. Eski yataklar, kapılar, taş duvarlar, hamam, mutfak ve mahkûmların kullandığı eşyalar… Her biri, burada yaşanan hayatların küçük ama çarpıcı birer tanığı.
Bir an için zaman duruyor.
Duvarlara bakarken yalnızca bir hapishaneyi değil, özgürlüğünden mahrum bırakılmış insanların hayatlarını düşünüyorsunuz.
Sabahattin Ali’nin hatırası ise bu mekâna ayrı bir anlam katıyor. Onun şiirlerini ve eserlerini bilen biri için Sinop Cezaevi’ni gezmek, sıradan bir tarihî mekânı ziyaret etmekten çok daha fazlası.
Burada edebiyatla tarih, acıyla umut birbirine karışıyor.
Sinop’un tarihî geçmişi çok daha eskilere, Antik Çağ’a kadar uzanıyor. Miletosluların kurduğu Sinope’den Selçuklu dönemine, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e kadar uzanan uzun tarihinin içinde Sinop Cezaevi de kentin hafızasında özel bir yere sahip.
Bugün cezaevinin taş duvarlarında geçmişin izleri var.
Ve insan oradan ayrılırken ister istemez düşünüyor:
Bazı yerler gezilmez, hissedilir.
Bazı duvarlar yalnızca taş değildir; içinde insanların hayatlarını, acılarını ve umutlarını saklar.
Sinop’a yolunuz düşerse Tarihi Sinop Cezaevi’ni mutlaka görün.
Hatta yolunuz düşmüyorsa bile, bir gün mutlaka yolunuzu Sinop’a düşürün.
Çünkü burası yalnızca bir cezaevi değil…
Geçmişin sustuğu, duvarların konuştuğu bir tarih.
Hüseyin Dönmez
24/09/2026 Sinop
